Chống email giả mạo bằng SPF, DKIM và DMARC
Email giả mạo thường không cần xâm nhập hệ thống: kẻ gửi chỉ cần đặt tên miền doanh nghiệp vào…
Email giả mạo thường không cần xâm nhập hệ thống: kẻ gửi chỉ cần đặt tên miền doanh nghiệp vào địa chỉ người gửi hiển thị, rồi yêu cầu chuyển khoản, đổi tài khoản nhận tiền hoặc cung cấp mật khẩu. SPF, DKIM và DMARC giúp máy chủ nhận thư đối chiếu nguồn gửi, chữ ký và chính sách xử lý. Ba lớp này bổ trợ nhau, nhưng không làm cùng một việc và không nên bật chặn ngay từ đầu. Cấu hình thiếu một dịch vụ gửi thư hợp lệ cũng có thể khiến thư thật bị đánh dấu hoặc từ chối.
SPF, DKIM và DMARC đảm nhiệm việc gì?
SPF xác nhận máy chủ được phép gửi thư
SPF là bản ghi TXT trên DNS, liệt kê địa chỉ IP hoặc dịch vụ được phép gửi email cho tên miền. Máy chủ nhận thư kiểm tra IP kết nối với phần envelope sender, thường thấy qua Return-Path, chứ không chỉ nhìn địa chỉ From hiển thị. Mỗi tên miền chỉ nên có một bản ghi SPF; nhiều bản ghi riêng lẻ hoặc quá nhiều lệnh include có thể làm việc xác thực thất bại.
DKIM gắn chữ ký số vào email
Máy chủ gửi dùng khóa riêng để ký các phần được chọn của email, còn khóa công khai đặt trong DNS để bên nhận kiểm tra. Nếu nội dung hoặc tiêu đề đã ký bị sửa trên đường truyền, chữ ký có thể không còn hợp lệ. Mỗi dịch vụ gửi thư thường có một selector riêng, vì vậy cần lấy đúng bản ghi từ nhà cung cấp và không đưa khóa riêng lên DNS.
DMARC đối chiếu kết quả và quy định cách xử lý
DMARC kiểm tra xem SPF hoặc DKIM có vượt qua xác thực và có liên kết với tên miền trong địa chỉ From hiển thị hay không, gọi là alignment. Bản ghi này cũng cho phép yêu cầu chỉ giám sát, đưa thư nghi ngờ vào thư rác hoặc từ chối thư. DMARC không thay thế SPF và DKIM; nếu cấu hình bên dưới sai, chính sách chặn càng nghiêm ngặt thì thư hợp lệ càng dễ bị ảnh hưởng.
Triển khai theo thứ tự nào?
Trước khi sửa DNS, cần biết toàn bộ hệ thống đang gửi email bằng tên miền doanh nghiệp. Bỏ sót một nguồn ít dùng, chẳng hạn phần mềm kế toán hoặc hệ thống thông báo, là nguyên nhân thường gặp khiến việc chặn gây gián đoạn.
- Lập danh sách nguồn gửi: gồm dịch vụ email chính, máy chủ ứng dụng, website, CRM, công cụ chăm sóc khách hàng và dịch vụ gửi thư marketing. Ghi rõ đơn vị phụ trách từng nguồn.
- Cấu hình SPF: hợp nhất các nguồn được phép vào một bản ghi TXT theo tài liệu của từng nhà cung cấp. Không thêm địa chỉ hoặc include khi chưa xác định rõ mục đích.
- Bật DKIM: cấu hình ký thư trên từng dịch vụ, tạo bản ghi khóa công khai theo selector tương ứng, rồi gửi email thử để kiểm tra chữ ký.
- Tạo DMARC ở chế độ giám sát: đặt bản ghi TXT tại _dmarc.tenmien.vn, dùng p=none và khai báo rua tới hộp thư chuyên nhận báo cáo.
Theo dõi báo cáo trước khi chặn hẳn
Chế độ p=none giúp thu thập dữ liệu mà chưa yêu cầu bên nhận cô lập hay từ chối email. Báo cáo tổng hợp DMARC cho biết nguồn gửi, kết quả SPF, DKIM và mức độ liên kết tên miền. Nên đọc theo từng nguồn thay vì chỉ nhìn trạng thái chung của toàn tên miền.
- Nguồn hợp lệ nhưng SPF lỗi: kiểm tra IP mới, bản ghi include hoặc đường gửi qua dịch vụ trung gian.
- DKIM lỗi: kiểm tra selector, khóa công khai và việc dịch vụ trung gian có sửa nội dung đã ký hay không.
- Nguồn lạ: đối chiếu với bộ phận vận hành trước khi kết luận đây là giả mạo hay một hệ thống chưa được khai báo.
Chuyển tiếp thư và danh sách gửi nhóm cũng có thể làm SPF hoặc DKIM thất bại, nên không thể coi mọi lỗi đều là tấn công. Khi các nguồn hợp lệ đã xác thực ổn định, có thể chuyển sang p=quarantine, tiếp tục theo dõi rồi mới cân nhắc p=reject. Tên miền phụ cần được kiểm tra riêng hoặc áp dụng chính sách phù hợp.
Kiểm tra tên miền đã cấu hình đúng chưa
Dùng công cụ tra bản ghi DNS hoặc lệnh trên máy quản trị để kiểm tra trực tiếp dữ liệu đang được công bố. Chỉ xem lại màn hình cấu hình của nhà cung cấp là chưa đủ, vì bản ghi có thể nhập sai tên, sai selector hoặc chưa cập nhật trên DNS.
- Chạy nslookup -type=txt tenmien.vn để tìm SPF và xác nhận chỉ có một bản ghi bắt đầu bằng v=spf1.
- Chạy nslookup -type=txt _dmarc.tenmien.vn để kiểm tra DMARC, chính sách hiện tại và địa chỉ nhận báo cáo.
- Tra TXT tại selector._domainkey.tenmien.vn cho từng dịch vụ DKIM, sau đó gửi thư thử và xem phần Authentication-Results trong tiêu đề email.
Kết quả mong muốn cần thể hiện rõ trạng thái SPF, DKIM và DMARC trên email thực tế, không chỉ là thông báo “hợp lệ” từ công cụ tra DNS. Nên kiểm tra lại sau khi đổi nhà cung cấp email, thêm ứng dụng gửi thư hoặc thay đổi máy chủ.
Việc nên làm ngay
- Liệt kê mọi hệ thống đang gửi email bằng tên miền doanh nghiệp.
- Tra SPF, DKIM, DMARC và sửa các bản ghi sai trước khi đổi chính sách.
- Giữ DMARC ở chế độ giám sát, phân tích báo cáo rồi mới tăng mức chặn.
SPF, DKIM và DMARC cần được cập nhật cùng với mọi thay đổi của hệ thống gửi thư. VASCOM có thể hỗ trợ rà soát cấu hình và quy trình theo dõi, còn việc duy trì danh sách nguồn gửi nên trở thành một phần của vận hành CNTT thường xuyên.