Phân quyền theo phòng ban trong phần mềm quản trị: bốn nguyên tắc
Phân quyền theo phòng ban thường bị hiểu đơn giản là chia tài khoản rồi chọn vài chức năng được…
Phân quyền theo phòng ban thường bị hiểu đơn giản là chia tài khoản rồi chọn vài chức năng được phép sử dụng. Cách làm này dễ tạo ra hai vấn đề: người dùng không thấy dữ liệu cần cho công việc, hoặc nhìn thấy cả những dữ liệu không thuộc trách nhiệm của mình. Khi số nhân sự và nghiệp vụ tăng lên, việc cấp quyền theo kinh nghiệm hoặc sao chép từ tài khoản cũ sẽ càng khó kiểm soát. Bốn nguyên tắc dưới đây giúp doanh nghiệp xây dựng cách phân quyền rõ ràng, có thể kiểm tra và điều chỉnh khi tổ chức thay đổi.
Tách quyền theo chức năng khỏi quyền theo dữ liệu
Quyền theo chức năng trả lời câu hỏi người dùng được làm gì: xem, tạo, sửa, xóa, xuất báo cáo hay phê duyệt. Quyền theo dữ liệu trả lời câu hỏi người đó được thao tác trên phạm vi nào: phòng ban nào, chi nhánh nào, kho nào, dự án nào hoặc chứng từ do ai phụ trách. Hai lớp quyền này cần được thiết kế riêng, sau đó kết hợp khi gán cho từng vai trò.
Ví dụ, nhân viên mua hàng có thể được tạo và sửa đề nghị mua của phòng mình, nhưng không được phê duyệt. Trưởng phòng được xem toàn bộ đề nghị trong phòng và phê duyệt theo quy trình, nhưng không cần quyền sửa dữ liệu kế toán. Kế toán có thể xem đề nghị đã duyệt để đối chiếu chứng từ mà không phải chỉnh sửa nội dung nghiệp vụ.
Khi mô tả một vai trò, nên lập bảng gồm hai phần riêng:
- Chức năng: những thao tác được phép trên từng loại chứng từ, danh mục và báo cáo.
- Dữ liệu: phòng ban, đơn vị, kho, dự án hoặc điều kiện cụ thể giới hạn phạm vi thao tác.
Cách tách này giúp tránh việc tạo quá nhiều vai trò gần giống nhau. Cùng là vai trò nhân viên mua hàng, hai người vẫn có thể nhìn thấy dữ liệu khác nhau nếu phụ trách hai đơn vị khác nhau.
Chỉ cấp quyền tối thiểu, mở rộng khi có việc cụ thể
Tài khoản mới nên bắt đầu với những quyền cần thiết cho vị trí hiện tại, không cấp sẵn toàn bộ quyền của phòng để tránh phải điều chỉnh sau. Không nên sao chép nguyên trạng quyền từ một nhân viên khác, vì tài khoản mẫu có thể đã được bổ sung nhiều quyền tạm thời qua các thời điểm.
Khi phát sinh công việc ngoài phạm vi thông thường, người phụ trách cần ghi rõ việc gì, quyền nào, phạm vi dữ liệu nào và thời điểm kết thúc. Ví dụ, một nhân viên hỗ trợ kiểm kê tại kho khác chỉ nên được mở quyền xem và cập nhật phiếu kiểm kê của kho đó; quyền được thu hồi sau khi công việc hoàn tất.
Doanh nghiệp nên dùng một phiếu hoặc luồng xin quyền thống nhất, có xác nhận của người quản lý trực tiếp và người quản trị hệ thống. Trước khi mở rộng, cần kiểm tra liệu có thể đáp ứng nhu cầu bằng quyền xem, báo cáo tổng hợp hoặc việc phân công lại hay không. Cấp quyền ít hơn từ đầu thường dễ kiểm soát hơn việc tìm và thu hồi các quyền thừa sau này.
Người duyệt cuối cùng không phải người nhập liệu
Với các nghiệp vụ có ảnh hưởng đến tiền, hàng hóa hoặc dữ liệu nhân sự, người tạo chứng từ không nên là người phê duyệt cuối cùng trên chính chứng từ đó. Sự tách biệt này tạo thêm một bước kiểm tra độc lập trước khi dữ liệu được sử dụng cho các bước tiếp theo.
Trong phần mềm quản trị, cần thiết lập quy tắc rõ ngay từ quy trình, không chỉ dựa vào thói quen làm việc. Sau khi được duyệt, chứng từ nên bị khóa các nội dung quan trọng. Nếu phải sửa, hệ thống cần yêu cầu hủy duyệt hoặc tạo bản điều chỉnh, đồng thời giữ lại thông tin người thay đổi, thời điểm và lý do.
Với phòng ban ít nhân sự, việc tách hoàn toàn đôi khi khó thực hiện. Khi đó, nên chỉ định một người kiểm tra độc lập ở bước phù hợp, chẳng hạn quản lý cấp trên hoặc kế toán phụ trách đối chiếu. Điểm quan trọng là quyền nhập liệu và quyền xác nhận cuối phải được nhìn thấy rõ trong cấu hình, không để một tài khoản ngầm đảm nhận cả hai vai trò.
Rà lại quyền mỗi quý bằng một danh sách in ra được
Phân quyền không kết thúc sau lần cài đặt đầu tiên. Nhân viên chuyển vị trí, kiêm nhiệm, nghỉ việc hoặc tham gia dự án mới đều có thể làm quyền thực tế không còn phù hợp. Mỗi quý, người quản trị nên xuất một danh sách có thể in hoặc lưu thành tài liệu để trưởng phòng ban xác nhận trực tiếp.
Danh sách nên có tối thiểu các cột sau:
- Họ tên, tài khoản, phòng ban, vị trí và trạng thái làm việc.
- Chức năng được sử dụng và phạm vi dữ liệu tương ứng.
- Quyền phê duyệt, hạn mức hoặc điều kiện áp dụng nếu có.
- Quyền bổ sung tạm thời, ngày bắt đầu và ngày dự kiến thu hồi.
- Kết luận giữ, thu hẹp, thu hồi hoặc điều chỉnh; kèm người xác nhận và ngày rà soát.
Trưởng phòng ban cần đối chiếu danh sách với công việc thực tế, đặc biệt chú ý tài khoản đã nghỉ việc, người đã điều chuyển và những quyền duyệt không còn người đối chứng. Người quản trị thực hiện thay đổi sau xác nhận, rồi lưu lại danh sách đã ký hoặc đã phê duyệt điện tử. Kỳ rà soát sau sẽ dùng chính tài liệu này để kiểm tra các thay đổi đã được xử lý đầy đủ chưa.
Việc nên làm ngay
- Chọn một nghiệp vụ và lập bảng tách riêng quyền chức năng, phạm vi dữ liệu cho từng vai trò.
- Kiểm tra các tài khoản có quyền phê duyệt, loại bỏ trường hợp tự nhập rồi tự duyệt cuối.
- Xuất danh sách quyền hiện tại, gửi trưởng phòng ban xác nhận và đặt lịch rà soát theo quý.
Phân quyền tốt không nằm ở số lượng vai trò nhiều hay ít, mà ở việc mỗi quyền đều giải thích được vì sao tồn tại và ai chịu trách nhiệm kiểm tra. VASCOM có thể hỗ trợ doanh nghiệp rà soát mô hình hiện tại và chuyển các nguyên tắc này thành cấu hình phù hợp với quy trình thực tế.